De Raad van State is zeer kritisch over het kabinetsplan om per 2028 een vermogenswinstbelasting in box 3 in te voeren. In een advies dat op 2 november 2026 is gepubliceerd, raadt de Afdeling advisering de regering aan het hele Wetsvoorstel werkelijk rendement box 3 in te trekken, de aanpassing ervan (de novelle) niet in te dienen, en per 2030 in één keer naar een nieuw box 3-stelsel over te gaan src:2365. Het advies kreeg een C: niet indienen, tenzij aangepast src:2366.
Wat het kabinet wilde
Volgens het oorspronkelijke wetsvoorstel zou vanaf 2028 belasting worden geheven over de jaarlijkse waardestijging van vermogen, ook als die winst nog niet is verzilverd. Dat heet een vermogensaanwasbelasting. In de Kamerbrief van 29 september 2026 kondigde het kabinet aan dat financiële instrumenten zoals aandelen al vanaf 2028 onder een vermogenswinstbelasting vallen, waarbij pas belasting wordt betaald bij verkoop. Vanaf 2030 zou dat voor alle bezittingen gelden src:2341 (zie art:2108). De derving moet grotendeels worden opgevangen met een tijdelijk lager tarief in box 2, het tarief voor aanmerkelijk belang src:2341, en dat schuift kosten door naar latere jaren src:2342 (zie ana:98 en art:2118).
De bezwaren van de Raad
- Onderscheid zonder rechtvaardiging: tot 2030 zouden twee heffingssystemen naast elkaar bestaan.
De regering maakt in de novelle de keuze om zonder duidelijke rechtvaardiging tijdelijk onderscheid te maken tussen vermogensbestanddelen door twee verschillende heffingssystemen toe te passen. Dat is kwetsbaar.
- Uitvoering: het tijdelijke stelsel vergt 252 fte en ongeveer 31 miljoen euro aan extra uitvoeringskosten. De Belastingdienst acht de novelle in ieder geval voor 2028 onuitvoerbaar, en volgens de Raad is invoering per 2028 "niet verantwoord" src:2365.
- Spoed: een stelselwijziging via een novelle, en dan ook nog met grote spoed, doet volgens de Raad afbreuk aan de zorgvuldigheid van het wetgevingsproces src:2365.
- Rust: de Raad wijst op de voorgeschiedenis van rechtszaken en hersteloperaties rond box 3.
Mede gelet op de maatschappelijke discussie en de voorgeschiedenis van procedures en hersteloperaties, is het gewenst dat er op ‘box 3-terrein’ rust en duidelijkheid ontstaat.
Als het kabinet toch doorgaat, adviseert de Raad de vermogenswinstbelasting voor alle bezittingen pas per 2030 in te voeren. Tot die tijd blijft dan het huidige stelsel met forfaitaire rendementen en een tegenbewijsregeling gelden src:2365.
Hoe nu verder
Volgens NU.nl werkt staatssecretaris Eelco Eerenberg (Financiën) aan aanpassingen. Het kabinet heeft de Tweede Kamer gevraagd het voorstel vóór 12 november te behandelen src:2366. Het kabinet hoeft het advies van de Raad van State niet op te volgen.
Achtergrond: wie heeft het vermogen?
Volgens het CBS bezat de rijkste 10 procent van de huishoudens in 2023 55,7 procent van al het vermogen, en de rijkste 1 procent 23,7 procent. Binnen die top 1 procent bestaat ruim de helft van het bezit uit aanmerkelijk belang, dat wil zeggen aandelen in eigen bv's. Het CBS waardeert die tegen boekwaarde src:345. Dat vermogen valt onder box 2, niet onder box 3 (zie ana:6).
Burgerplatform-visie
De feiten hierboven komen uit de bronnen. Wat volgt, is de visie van Burgerplatform:
- Een box 3-stelsel moet werkelijk rendement eerlijk belasten en uitvoerbaar zijn. Het advies van de Raad van State laat zien dat haast en tijdelijke tussenvormen opnieuw risico's opleveren voor burgers en voor de Belastingdienst.
- De dekking via een lager box 2-tarief betekent dat juist de grootste vermogens, die voor een groot deel in bv's zitten, er voorlopig voordeliger van afkomen, terwijl de kosten doorschuiven naar latere kabinetten. Burgerplatform ziet dat als een financieel lek: belasting die niet wordt geheven, betaalt later iemand anders.
- Burgerplatform pleit voor één samenhangend stelsel per 2030 waarin vermogen in box 2 en box 3 vergelijkbaar wordt belast, met een dekking die niet doorschuift naar de toekomst.
